Ο θάνατος του ιερού ελαφιού

 

the1200x520Σας αρέσει το σινεμά του Λάνθιμου; Ακόμη και για αυτούς που βρήκαν τις προηγούμενες ταινίες του παγερές ή δυσνόητες ο «Θάνατος του ιερού ελαφιού» θα τους αλλάξει άποψη για το σινεμά του.

Ο αλλόκοτος «Κυνόδοντας», η πιο εμβληματική ελληνική ταινία των δύο πρώτων δεκαετιών της χιλιετίας, πήγε στο Χόλιγουντ και μπήκε σ’ άλλον δοκιμαστικό σωλήνα. Ο μοντερνισμός του εξελίχτηκε σε στιλ, εξαιρετικά δομημένο, καταξιώνοντας τον τελειομανή Γιώργο Λάνθιμο ως έναν από τους κορυφαίους στιλίστες του σύγχρονου σινεμά παγκοσμίως. Ο συνεπιβάτης του Λάνθιμου σε αυτό το όνειρο, ο Ευθύμης Φιλίππου, καταξιώθηκε και αυτός ως ευρηματικός και πολυεπίπεδος σεναριογράφος. Διόλου τυχαία βραβεύτηκαν και οι δύο για το σενάριο του «Θανάτου του ιερού ελαφιού» τον περασμένο Μάιο στις Κάννες. Μαζί είχαν φτάσει ως υποψήφιοι μέχρι τα Οσκαρ για τον «Κυνόδοντα», αλλά και για τον αγγλόφωνο «Αστακό» τους.

Στα προάστια μιας ειδυλλιακής πόλης, προφανώς στην Αμερική, ζουν ο Στίβεν (Κόλιν Φάρελ) με τη σύζυγό του Αννα (Νικόλ Κίντμαν) και τα δύο παιδιά τους, την έφηβη Κιμ και τον Μπομπ που τώρα μπαίνει στην εφηβεία. Ο Στίβεν είναι σπουδαίος καρδιοχειρουργός και η Αννα οφθαλμίατρος. Ο γάμος τους φαντάζει κάτι περισσότερο από αρμονικός.

Το πρώτο δυσοίωνο σημάδι, που έρχεται σαν αραιό σύννεφο στον καθαρό ουρανό πάνω από αυτή την αρμονία, εμφανίζεται όταν ο Λάνθιμος και ο Φιλίππου μας δείχνουν το ζευγάρι σε ερωτική επαφή: η γυναίκα μένει ακίνητη -σαν μοντέλο μπροστά σε ζωγράφο- απέναντι στον ηδονοβλεψία άντρα. Ετσι ξυπνάει η επιθυμία του.

Αυτή η ακινησία, που αποκαλύπτει φαντασίωση «προλογίζοντας» μια μάλλον δυσλειτουργική συζυγική σχέση, θα εξελιχθεί σε παράλυση στις επόμενες σκηνές του «Θανάτου του ιερού ελαφιού». Οταν ένας ξενιστής, ένα ορφανό αινιγματικό παιδί από κατώτερη κοινωνική τάξη, θα εισβάλει στο σπίτι του Στίβεν και της Αννας.

Ο δεκαεξάχρονος Μάρτιν, γιος ενός καρδιοπαθούς που πέθανε στο χειρουργείο του Στίβεν, γίνεται σκιά του γιατρού. Ο Στίβεν συμπεριφέρεται φιλεύσπλαχνα στον Μάρτιν για να εξευμενίσει τις Ερινύες του. Η επιρροή, που θα ασκήσει ο νεαρός στα δύο παιδιά του Στίβεν, είναι μεγάλη και οσονούπω καταστροφική για την τέλεια οικογένεια. Ο Μάρτιν, ο οποίος θέλει εκδίκηση, πέφτει σαν κατάρα από τον ουρανό.

Ο εγκλεισμός και η παράλυση

Αν θέλαμε αντιστοιχίες με τον «Κυνόδοντα», ο ρόλος του Μάρτιν στον «Θάνατο του ιερού ελαφιού» είναι παρόμοιος με αυτόν που είχε η νεαρή υπάλληλος σεκιούριτι στον «Κυνόδοντα» (η κοπέλα την οποία έφερνε τακτικά ο πατέρας-αφέντης στο ερμητικά κλειστό σπίτι του για να ζευγαρώνει ο έγκλειστος γιος του). Τώρα όμως είμαστε στο Χόλιγουντ και όχι στην Ελλάδα. Η παρουσία του Μάρτιν είναι σαφέστατα πιο τονισμένη, γιατί αποτελεί τον βηματοδότη της μυθοπλασίας.

Ο «Κυνόδοντας» ήταν μια ιστορία για ένα …δόντι, η οποία εκτυλισσόταν σαν θέατρο του παραλόγου, σε μια απομακρυσμένη βίλα με τεράστιο κήπο περιτριγυρισμένο από ψηλό φράχτη.

Εκεί ένας πατέρας μεγαλώνει τα παιδιά του σε συνθήκες που θυμίζουν εκτροφείο καθαρόαιμων σκύλων. Το τρικ του σεναρίου στον «Κυνόδοντα» ήταν αυτός ο παράλογος εγκλεισμός στη βίλα. Εκεί το κέντρο βάρους της ταινίας ήταν το παιδί και η επιθυμία του της φυγής από το σπίτι.

Το τρικ στον «Θάνατο του ιερού ελαφιού» είναι η παραλυσία. Ο εισβολή του Μάρτιν στο σπίτι του Στίβεν φέρνει την κατάρα. Παράλογα (πείτε το και μεταφυσικά, λόγω Χολιγουντ) τα δύο παιδιά του Στίβεν παραλύουν διαδοχικά στα κάτω άκρα τους. Η επιστήμη (όπως και η λογική στον «Κυνόδοντα») είναι ανήμπορη να εξηγήσει το γιατί.

Η δυσοίωνη ατμόσφαιρα, που απλώνεται πάνω από το ανεξήγητο συμβάν, είναι μεγάλο ατού για την ταινία. Συμπαρασύρει τον θεατή σε ένα ψυχολογικό θρίλερ, εξαιρετικής αρχιτεκτονικής, που θα μπορούσαμε να το εκλάβουμε και σαν κινηματογραφική ανατομία του σινεμά του Κιούμπρικ από τον Λάνθιμο και τον Φιλίππου. Πολλά γράφτηκαν στις Κάννες για αυτή τη σχέση, όπως και για τα δάνεια από τον Ευρυπίδη –ο Λάνθιμος, μιλώντας για την ταινία του, έχει αναφερθεί αρκετά στην «Ιφιγένεια» και στην Αρχαία Τραγωδία.

Τα μάτια στάζουν αίμα

Στο δεύτερο στάδιο της «αρρώστιας» θα τρέξει αίμα από τα μάτια των παιδιών. Στο επόμενο θα πεθάνουν. Ο μόνος τρόπος για να λυθούν τα «μάγια» είναι η θυσία: ο Στίβεν πρέπει να διαλέξει ένα μέλος της οικογένειάς του και να το οδηγήσει στον βωμό. Σε αντίθεση με τον «Κυνόδοντα», εδώ το κέντρο βάρους της ταινίας είναι ο πατέρας, που κατακλύζεται από ενοχές, και όχι το παιδί.

Η αισθητική του Κιούμπρικ ορίζει την γεωμετρία του κινηματογραφικού κάδρου στον «Θάνατο του ιερού ελαφιού». Το βλέπουμε για παράδειγμα στη χρήση του ευρυγώνιου φακού, αλλά και στον «διάλογο» μεταξύ λήψεων με φακό που κινείται και λήψεων από σταθερό σημείο. Ολοι οι διάδρομοι φαντάζουν σαν αρτηρίες που οδηγούν στην καρδιά της ταινίας, σε στενούς κλειστοφοβικούς χώρους, στις ενοχές, που έχουν λογική εξήγηση, και στην «μεταφυσική» εκδίκηση που θα χαλάσει την αρμονία του τέλειου σπιτιού και θα το μετατρέψει σε σκηνικό παράλογου τρόμου.

Η πιο σοβαρή επιρροή Κιούμπρικ στον «Θάνατο του ιερού ελαφιού» έρχεται από τα «Μάτια ερμητικά κλειστά». Σε εκείνη την ταινία, στην οποία έπαιζε και η Κίντμαν, η ερωτική φαντασίωση ήρθε για να ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα ενός τέλειου γάμου. Εδώ τα μάτια στάζουν αίμα, γιατί το θρίλερ είναι αυτό που επιβεβαιώνει –τραγικά- το αρραγές της οικογένειας.

Σημαντικός είναι και ο ρόλος της μουσικής στον «Θάνατο του ιερού ελαφιού». Δεν σιγοντάρει τον ρυθμό, όπως γίνεται συνήθως στις ταινίες, λειτουργεί ως αντίστιξη «σκίζοντας» τις εικόνες σαν μαχαίρι.

Δημοσιεύτηκε στη ΝΕΑ ΣΕΛΙΔΑ 5-11-2017

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s