Δεν είμαι ο νέγρος σου

οοg

 

Tο ντοκιμαντέρ «Δεν είμαι ο νέγρος σου», που ήταν υποψήφιο για Οσκαρ τον περασμένο Χειμώνα, προβάλλεται στις αθηναϊκές αίθουσες. Εξαιρετική ταινία που διαφημίζει το είδος. Η προσέγγιση του φυλετικού ζητήματος στις ΗΠΑ από τον σκηνοθέτη Ραούλ Πεκ ξεφεύγει από την πεπατημένη –τη δημοσιογραφική έρευνα και καταγραφή που αμετροεπώς βαπτίζονται ντοκιμαντέρ- φτάνοντας αβίαστα στην καρδιά του προβλήματος. Ο Πεκ, άμεσος και οξυδερκής, κρατάει καθηλωμένο τον θεατή μέχρι το τέλος, λες και βλέπει μυθοπλασία με σασπένς.

Μεθοδικά και αθόρυβα, ο Πεκ αποφεύγει τις εύκολες λύσεις, την καταγγελία ή τη συναισθηματική φόρτιση, που μας τοποθετούν με συμπάθεια απέναντι στην πιο αρχετυπική εικόνα θύματος της φυλετικής βίας: σε αυτή του μαύρου σκλάβου. Κεντρική θέση στην ταινία του δεν έχει κάποιος μάρτυρας ή ήρωας του αγώνα των μαύρων για ίσα δικαιώματα, αλλά ένας συγγραφέας που περιγράφει τον δικό του ήρωα: τον ανώνυμο νέγρο, που κουβαλάει μέσα του τον ρατσισμό ως ένα πολιτισμικό σοκ που τραυμάτισε την παιδική ηλικία του.

Αυτόν τον άγνωστο Χ θέλει να μας συστήσει η ταινία. Τον μαύρο Αμερικανό, που, όταν κοιτάχτηκε για πρώτη φορά στον καθρέφτη, άρχισε να συνειδητοποιεί ότι το χρώμα του είναι παράταιρο στην εικόνα του αμερικανικού ονείρου.

Μην περιμένετε ένα ντοκουμέντο γύρω μυθικές προσωποποιήσεις της …«black power» ή μια αγιογραφία για τον Μάλκομ Χ, τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ή τον λιγότερο διάσημο  ακτιβιστή Μέντγκαρ Ιβερς. Παρότι τους βλέπουμε ή ακούμε γι’ αυτούς συνέχεια στην ταινία.

 

Από την Μπίγκελοου στον Πεκ

Το ντοκιμαντέρ του Πεκ, όπως και το αποδραματοποιημένο «Detroit» της Κάθριν Μπίγκελοου, που προβλήθηκε στις αίθουσες στις αρχές του Φθινοπώρου, αγγίζουν με τόλμη το φυλετικό, το μεγαλύτερο τραύμα της αμερικανικής ιστορίας. Και οι δύο ταινίες επιστρέφουν στο παρελθόν, στη δεκαετία του ’60, που υπήρξε από τις πιο ταραγμένες την ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το παρελθόν λειτουργεί σαν πρίσμα για το βλέμμα και των δύο κινηματογραφιστών, που δεν θέλουν να ξαναγράψουν ή να αναθεωρήσουν την ιστορία. Ανησυχούν όμως για το παρόν της χώρας τους. Η δυναμική εμφάνιση της φασιστικής ακροδεξιάς και οι αιματηρές ταραχές στο Σάροτσβιλ της Βιρτζίνια το περασμένο Καλοκαίρι δικαιολογούν την ανησυχία τους αυτή.

Η Μπίγκελοου εστιάζεται στις φυλετικές συγκρούσεις που ξέσπασαν στο Ντιτρόιτ το 1967. Μεταφέρει πιστά τα αληθινά γεγονότα στην ταινία της, για να στηρίξουν και να κινήσουν τη μυθοπλασία. Μέσα σε σκηνικό φυλετικού πολέμου –πάντα ασκούσε έλξη στην Μπίγκελοου ο πόλεμος- προβάλει το «μικρό» και «ασήμαντο» δράμα: το χρονικό του βίαιου αποκλεισμού ενός νεαρού μαύρου μουσικού (υπαρκτό πρόσωπο) από το αμερικανικό όνειρο.

Ο «κομπάρσος» αυτού του πολέμου αναδεικνύεται ήρωας του πιο διαχρονικού αμερικανικού δράματος. Η παράπλευρη απώλεια είναι το θέμα σε αυτή την εντυπωσιακή μάχη οδοφραγμάτων που μας παρουσιάζει η Μπίγκελοου.

Ο Πεκ στο «Δεν είμαι ο νέγρος σου» κάνει ντοκιμαντέρ, δεν αναπαριστά γεγονότα. Δομεί έξοχα στιγμιότυπα «επικαίρων» από το ημερολόγιο του ’60, χρησιμοποιώντας ως ραχοκοκαλιά τον χειμαρρώδη λόγο του μαύρου συγγραφέα Τζέιμς Μπόλντουϊν. Ο λόγος του συγγραφέα και τα επιχειρήματά του απέναντι σε συνομιλητές του ή σε μεγάλα ακροατήρια είναι ο βηματοδότης της ταινίας.

Ο Μπόλντουιν, που βίωσε τη διαφορετικότητα και λόγω ομοφυλοφιλίας, δίνει ανθρωποκεντρική ένταση και διάσταση στο πολιτικό κίνημα για τα δικαιώματα των μαύρων. Τον βλέπουμε σε αποσπάσματα από ομιλίες και τηλεοπτικές συνεντεύξεις του κατά τη δεκαετία του ’60, που εξηγούν εύγλωττα το ξέσπασμα της οργής του νέγρου.

Η φωνή εκτός κάδρου, που συνδέει τα αποσπασματικό αρχειακό υλικό είναι του Σάμιουελ Τζάκσον. Ο λόγος του μαύρου συγγραφέα και ο λόγος του μαύρου σταρ αλληλοσυμπληρώνονται σε μια ταινία, που έχει στη «βιτρίνα» της τρεις νέγρους αγωνιστές που δολοφονήθηκαν κατά τη δεκαετία του ’60: τον Ιβερς τον Μάλκομ Χ και τον Λούθερ Κινγκ.

Αν τοποθετήσουμε το ντοκιμαντέρ του Πεκ δίπλα στη μυθοπλασία της Μπίγκελοου, τότε ίσως αντιληφθούμε τι σημαίνει κάποιος να είναι μαύρος στην Αμερική και να θέλει να μπει σε τροχιά γύρω από τ’ όνειρό της.

 

Ο Γκάρι Κούπερ είναι εχθρός!

 

Η ομιλία του ιδίου του Τζέιμς Μπόλντουϊν στο Κέμπριτζ το 1965 μάς φέρνει στην καρδιά του προβλήματος, τουλάχιστον όπως το αντιλαμβάνεται ο κάθε μαύρος Αμερικανός δεκαετίες τώρα.

«Αφήνοντας στην άκρη τη φυλετική βία, με την οποία συνηθίσαμε να ζούμε, θα πω τι σημαίνει το να αλλάζει η αίσθηση της πραγματικότητας ή και να καταστρέφεται η εικόνα της στο μυαλό και στην καρδιά του Αμερικανού νέγρου στη λαμπερή δημοκρατία μας. Από την ώρα που γεννιέσαι, κάθε τι που βλέπεις γύρω σου ως πρότυπο είναι λευκό.

Στην ηλικία των πέντε ή των έξι, όταν αρχίζεις να συνειδητοποιείς τη διαφορετικότητά σου στον καθρέφτη σου, παθαίνεις κάτι σαν σοκ. Ανακαλύπτεις, για παράδειγμα, ότι ο Γκάρι Κούπερ -που σκοτώνει Ινδιάνους στο σινεμά, και εσύ έχεις ήδη ταυτιστεί μαζί του- δεν είναι φίλος σου, αλλά εχθρός σου.

Νιώθεις πως δεν έχεις θέση στην χώρα που σε γέννησε και στην οποία οφείλεις τη ζωή σου και την ταυτότητά σου. Δεν ανήκεις σε αυτή την πραγματικότητα. Ο λευκός μπορεί να ονειρεύεται μια αστραφτερή Πλίμουθ, μια καλή σύζυγο και ένα σπίτι με φράχτη, ένα κολλέγιο για τα παιδιά του. Ο νέγρος όχι. Οταν μιλάω για δημοκρατία, αυτό εννοώ».

To «Δεν είμαι ο νέγρος σου» είναι ένα ντοκιμαντέρ με πυκνό λόγο και ρυθμό αλλά και γοητευτική ατμόσφαιρα. Το μπλουζ και η τζαζ συνοδεύουν διακριτικά τις εικόνες.

Δημοσιεύτηκε στη ΝΕΑ ΣΕΛΙΔΑ στις 19-11-2017

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s