Blade Runner 2049: ο μύθος πέρα από τη σκιά του Φίλιπ Ντικ

kkkk

Στον ρετρό-φουτουριστικό κόσμο του παλιού «Blade Runner», όπου ήταν διάχυτη η νουάρ μελαγχολία, δέσποζε ένας ουρανοξύστης, σκηνικό του τέλους της ταινίας. Στην κορυφή του πεθαίνει ο Ρόι, το επαναστατημένο ανδροειδές, στο απόγειο της ανθρώπινης εξέλιξής του μπροστά στα έκπληκτα μάτια του κυνηγού του, του μπλέιντ ράνερ Ρικ Ντέκαρντ. Το εμβληματικό κτίριο, με το έντονο στοιχείο του art-deco στην αρχιτεκτονική του, φάνταζε σαν πυλώνας ενός καρουζέλ δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας.

Στο σημερινό «Blade Runner», στον φέροντα οργανισμό του δεν υπάρχει η ιδέα μιας μητρόπολης του μέλλοντος. Υπάρχουν εικόνες-θραύσματα, από τον ανθρώπινο πολιτισμό που έχει καταρρεύσει, οι οποίες πρέπει να αποκτήσουν νόημα. Στην πιο κομβική (που κατευθύνει τον συνειρμό του θεατή μέχρι τη «Θυσία» του Ταρκόφσκι), σε μια μουντή έρημο του μέλλοντος, αποχρωματισμένη από τα κλισέ του Μαντ Μαξ, δεσπόζει ένα τεράστιο ξεραμένο δέντρο. Στις ρίζες του νεκρού «δέντρου της ζωής» είναι θαμμένο το μυστικό γύρω από το οποίο οργανώνεται η μυθοπλασία.

Το δεύτερο, κομβικής σημασίας σκηνικό του σημερινού «Blade Runner», είναι το εσωτερικό του κτιρίου της εταιρείας Wallace (ο διάδοχος της Tyrell στη βιομηχανία ανδροειδών). Στη Wallace, που πιστεύουν πως τα άλματα της Ιστορίας γίνονται με τον βηματισμό του σκλάβου, όλα θυμίζουν φαραωνικό παλάτι διακοσμημένο με «αγάλματα» της Αναγέννησης.

 

 Συνείδηση της ροής του χρόνου

Στην παλιά ταινία, που ήταν πιστή στο πνεύμα του Φίλιπ Ντικ (το σενάριο είναι από το μυθιστόρημά του «Ονειρεύονται τα ανδροειδή ηλεκτρικά πρόβατα;»), τέσσερα επαναστατημένα ανδροειδή το σκάνε από μια μακρινή αποικία και επιστρέφουν με θυμό και απόγνωση στο Λος Αντζελες, στον δημιουργό τους, τον Τάιρελ. Ο σκλάβος θέλει την ελευθερία του, αλλά και χρόνο για να την χαρεί. Απαιτεί update στο λογισμικό που ορίζει τον χρόνο ζωής του. Το παρελθόν είναι σημαντικό. Δίνει στη ρέπλικα συναισθηματικό υπόβαθρο και ανθρώπινη υπόσταση. Σημαντικότερο όμως είναι το μέλλον. Ο άνθρωπος πρέπει να ονειρεύεται.

Στο «Blade Runner» ο Ρίντλεϊ Σκοτ είχε σαφές σχέδιο πτήσης φέρνοντας το ανδροειδές σε τροχιά προσέγγισης του ανθρώπου: η συνειδητοποίηση του κορυφαίου υπαρξιακού ζητήματος του ανθρώπου, του θανάτου, εξανθρωπίζει τη ρέπλικα. Της δίνει ταυτότητα.

Στο «Blade Runner 2049», όπου ο Ντενί Βιλνέβ μοιάζει λιγάκι χαμένος στο διάστημα της επιστημονικής φαντασίας, ο κόσμος,  όπως τον ξέρουμε, τέλειωσε το 2020. Τα οικοσυστήματα κατέρρευσαν -για αυτό και ο φέρων οργανισμός της ταινίας δεν είναι πυραμίδα της «Μητρόπολης» του Φριτς Λανγκ- και η ελίτ της ανθρώπινης (;) κοινωνίας επιχειρεί δεσποτικά την επανεκκίνηση, τελειοποιώντας το hardware και το software του βιομηχανικού σκλάβου. Η «Μητρόπολη», η προϊστορίας της κινηματογραφικής επιστημονικής φαντασίας, φαντάζει κομματιασμένη και  διάσπαρτη στην έρημο της δυστοπίας.

 

Το δράμα της μηχανής

Το 2049 το αντροειδές ντετέκτιβ Κ, ο ήρωας της ταινίας που ενσαρκώνεται από τον Ράιαν Γκόσλινγκ, κάνει καλά τη δουλειά του. Αποσύρει από τον νέο κόσμο την απειλή: παλιά μοντέλα αντροειδών, που έχουν μεταλλαχθεί σε άνθρωπο και ίσως αύριο επαναστατήσουν. Ψήγματα μεσσιανισμού (που μας φέρνουν στον νου και τον «Εξολοθρευτή») εξορύσσονται από το υπέδαφος του «Blade Runner 2049».

Στο παλιό «Blade Runner» η φυσιογνωμία του ήρωα συνέβαλε καθοριστικά στην αφηγηματική δομή και το ύφος της ταινίας. Ο Ρικ Ντέκαρντ ήταν αναχρονιστικός ήρωας, βγαλμένος από τα σπλάχνα του κλασικού φιλμ νουάρ. Στη σημερινή ταινία, ο ντετέκτιβ Κ είναι χαρακτηριστικός ήρωας της σύγχρονης περιπέτειας δράσης. Αποκτάει υπαρξιακό πρόβλημα, όταν οι εμφυτευμένες (;) μνήμες της παιδικής ηλικίας του ξυπνούν μέσα του. Γίνεται να έχεις παιδικές αναμνήσεις, αν δεν έχεις υπάρξει παιδί; Γίνεται να έχεις ψυχή, αν δεν έχει γεννηθεί ως άνθρωπος; Ερωτήματα που απέφυγε να θέσει ευθέως ο Σκοτ, αφήνοντας στον θεατή ένα γρίφο.

Αυτή είναι η βασική διαφορά των δύο ταινιών, που κάνει το «Blade Runner 2049» να φαντάζει σε κρίση ταυτότητας. Δεν λέω τίποτα για τη μήτρα ή τη θερμοκοιτίδα της ζωής, για να μην χαλάσω το σασπένς.

Δημοσιεύτηκε στη ΝΕΑ ΣΕΛΙΔΑ 8-10-2017

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s