Οι απόγονοι

Επτά χρόνια μετά την ανέμελη περιπλάνησή του στους ηλιόλουστους αμπελώνες της Καλιφόρνιας, ο Αλεξάντερ Πέιν επιστρέφει με μια ταινία που έχει για σκηνικό τη Χαβάη. Διαγράψτε από τη μνήμη σας ό, τι εξωτικό από χολιγουντιανές περιπέτειες ή από σειρές σαν το «Χαβάη 5-0». Ο ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτης γεμίζει με σύννεφα τον ουρανό στο αρχιπέλαγος.
Ο καιρός είναι άστατος όπως τις μέρες του φθινοπώρου και ο ήρωάς του ζει μια ξαφνική τρικυμία. Η γυναίκα του βρίσκεται σε κώμα στο νοσοκομείο έπειτα από ένα ατύχημα στο θαλάσσιο σκι. Η κατάστασή της είναι μη αναστρέψιμη και αυτός θα πρέπει να πάρει τη μεγάλη απόφαση, να δώσει το πράσινο φως για την αποσύνδεσή της από τα μηχανήματα που την κρατούν τεχνητά στη ζωή. Παράλληλα, πρέπει να αποφασίσει αν θα υπογράψει ένα συμβόλαιο μαζί με μια ντουζίνα εξαδέλφια του για να μετατραπεί σε τουριστικό θέρετρο ο τελευταίος παρθένος κόλπος της Χαβάης.
Ο Τζορτζ Κλούνεϊ δίνει τον καλύτερό του εαυτό στον ρόλο του μεσήλικα Ματ Κινγκ, κυρίαρχος σε μια ταινία που αποφεύγει με εκπληκτική άνεση τους υφάλους του μελό. Εξαιρετικό είναι και το σενάριο (βασίζεται σε ένα μυθιστόρημα της Κάουι Χαρτ Χέμινγκς). Η σύζυγος πέφτει σε κώμα και ο σύζυγος ξυπνά σαν από ένα λήθαργο χρόνων. Βυθισμένος στις επαγγελματικές του ασχολίες δεν πήρε χαμπάρι τον αργό θάνατο του γάμου του. Εκπληκτος τώρα μαθαίνει από τη μεγάλη του κόρη, η οποία βγαίνει από μια δύσκολη εφηβεία, πως η γυναίκα του τον απατούσε και ότι σκεφτόταν να του ζητήσει διαζύγιο.
Ο Πέιν είναι άριστος ισορροπιστής ανάμεσα στο δράμα και στη χαμηλών τόνων κωμωδία. Σκηνοθετεί ένα ρόουντ μούβι (ο Ματ αναζητεί τον εραστή της γυναίκας του για να λύσει τις διαφορές τους) κλιμακώνοντας ένα δράμα (ο Ματ επαναπροσδιορίζει και τη ζωή του από το μηδέν). Οι «Απόγονοι» είναι ανάλαφρη και ζεστή ταινία. Μια νότα ζωής με αφορμή την ψυχρή εικόνα μιας γυναίκας σε κώμα.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 26-1-2012

J. Edgar

Απογοητευτικός είναι αυτήν τη φορά ο Κλιντ Ιστγουντ, παρότι το «J. Edgar» του δεν το ρίχνεις στ’ άχρηστα ελαφρά τη καρδία. Στο πορτρέτο του διαβόητου Τζ. Εντγκαρ Χούβερ προστίθεται το φωτοστέφανο ενός αναχρονιστικού (αντι)ήρωα. Αυτός ο Χούβερ είναι ταιριαστός για το πάνθεον των (αντι)ηρώων του Ιστγουντ. Ενας αντιφατικός και αμφιλεγόμενος άντρας στη δημόσια και κυρίως στην ιδιωτική του ζωή. Αυτή απασχολεί κατά κύριο λόγο τον σκηνοθέτη, αλλά και τον σεναριογράφο της ταινίας, τον Ντάστιν Λανς Μπλακ («Milk»).
Ενας Χούβερ σχεδόν παρανοϊκός αλλά και με καλό σκοπό, κομμάτι της Αμερικής που αγάπησε ο Ρεπουμπλικανός Ιστγουντ. Ενας «Βρώμικος Χάρι» χωρίς Μάγκνουμ, αλλά εξίσου νευρωτικός. Ενας «ονειροπόλος» που εργάστηκε για τη δημιουργία ενός επιστημονικά οργανωμένου συστήματος πληροφοριών – ασπίδα προστασίας της ανθρώπινης ζωής από τους γκάνγκστερ και της ελευθερίας από «μικρόβιο» του κομμουνισμού. Η δύναμη της πληροφορίας και ο φόβος ήταν τα εργαλεία του Χούβερ, ο οποίος υπήρξε ανεξέλεγκτος άρχοντας του FBI επί 48 συναπτά έτη. Αυτός το έφτιαξε, αυτός έκανε και το κουμάντο, ενίοτε εκβιάζοντας, όπως αφήνεται να εννοηθεί, μέχρι και τον Ρούζβελτ. Σαν ένας σερίφης μιας νέας εποχής που ξέρει πολύ καλά ότι ο φόβος φυλάει τα έρμα.
Το «J. Edgar» τον βγάζει λάδι, παρότι τον σκιαγραφεί εμμονικό και στα όρια της παραφροσύνης, να βλέπει παντού γύρω του κομμουνιστές και γκάνγκστερ. Ακούμε διαρκώς για τον Ντίλιντζερ και τους διάσημους «κακούς» του ’30, που ηρωοποιήθηκαν από το σινεμά. Παραμικρή νύξη, όμως, για το οργανωμένο έγκλημα και τους νονούς στα χρόνια της οικονομικής ευημερίας. Αξίζει εδώ μια μνεία στον συγγραφέα Τζέιμς Ελροϊ, ο οποίος επιτίθεται σφόδρα στον Χούβερ στην τριλογία του «Αμερικανικού υποκόσμου», κατηγορώντας τον για ανεξέλεγκτη δράση και για σχέσεις με το ακροδεξιό παρακράτος.
Το κέντρο βάρους της ταινίας έχει μετατοπιστεί στην ιδιωτική ζωή του Χούβερ, στη σχέση του με τη μητέρα του και με τον στενό του φίλο και συνεργάτη του Κλάιντ Τόλσον. Το «J. Edgar» είναι μετέωρο στο ενδιάμεσο ενός πολιτικού θρίλερ και μιας ερωτικής ιστορίας όπου κυριαρχεί η απωθημένη ομοφυλοφιλία του Χούβερ. Ο Ιστγουντ σμιλεύει διακριτικά έναν ήρωα σαν και αυτούς στα γουέστερν του Χοκς. Μερικές φορές νομίζεις πως έφτιαξε αυτή την ταινία για να διώξει από πάνω του τη ρετσινιά του ομοφοβικού.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 20-1-2012

Η Σιδηρά Κυρία

Η Βρετανή σκηνοθέτις Φιλίντα Λόιντ, γνωστή μας από το πολυδιαφημισμένο μιούζικαλ «Μamma Mia!», διαχωρίζει τη Θάτσερ από τον θατσερισμό, με αποτέλεσμα μια αγιογραφία της Σιδηράς Κυρίας. Επιπλέον, η ταινία είναι φλύαρη και έχει για πρώτη ύλη ένα σενάριο με ήρωες καρικατούρες. Η Λόιντ, σύμφωνα με τα λόγια της, είχε κατά νου ένα δράμα σαιξπηρικού τύπου και όχι ένα πολιτικό δράμα γύρω από την ισχυρή προσωπικότητα της Θάτσερ που δημιούργησε συμπάθειες αλλά και σφοδρή αντιπάθεια στη Βρετανία κατά την περίοδο της πρωθυπουργίας της. Η «Σιδηρά Κυρία» ανήκει σε μια κατηγορία βιογραφιών («Βασίλισσα», «Ο λόγος του βασιλιά») που τείνουν να γίνουν συνήθεια του αγγλικού σινεμά την τελευταία δεκαετία. Μυθοπλασίες που κινούνται στο παρασκήνιο της Ιστορίας ή της πολιτικής τονίζοντας εμφατικά την ανθρώπινη πλευρά ενός δημόσιου προσώπου.
Η Μάργκαρετ Θάτσερ, γερασμένη και χτυπημένη από την άνοια, αποφασίζει ν’ απομακρύνει τα προσωπικά αντικείμενα του μακαρίτη συζύγου της από τις ντουλάπες της. Η μνήμη της σαν να ξυπνά από λήθαργο, ανασυνθέτει αποσπασματικά ένα χρονικό της ζωής της. Σαν ονειροφαντασία.
Η Μέριλ Στριπ δεν χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια για να πλάσει τη φιγούρα της Σιδηράς Κυρίας, η μανιέρα της τής είναι αρκετή. Τη δική της Θάτσερ, όμως, λίγο έλειψε να την φέρει στα μέτρα ενός θηλυκού Ρούσβελτ. Τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της ταινίας είναι οι λεπτομέρειες, γεμάτες φλεγματικό χιούμορ ή αυτοσαρκασμό, που συνθέτουν το φόντο γύρω από το πορτρέτο της Μάργκαρετ Θάτσερ.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 12-1-2012

Σέρλοκ Χολμς

Ο Σέρλοκ Χολμς αναστήθηκε δύο φορές. Η πρώτη ήταν όταν ο δημιουργός του, ο Αρθουρ Κόναν Ντόιλ, που ποτέ δεν τον πήρε στα σοβαρά έσπευσε να τον αναστήσει λίγο μετά το μοιραίο: το 1893 ο Χολμς άφηνε ηρωικά την τελευταία του πνοή στη χιονισμένη Ελβετία σε μια θανάσιμη σύγκρουση με τον σατανικό καθηγητή Μοράιερτι. Αυτή η περιπέτειά του όμως δεν έμελλε να είναι και η τελευταία, αφού η αγάπη του κόσμου υποχρέωσε τον Κόναν Ντόιλ να το ξανασκεφτεί. Η δεύτερη ανάσταση του Σέρλοκ Χολμς συνέβη στη σύγχρονη εποχή, σε ένα υβριδικό κινηματογραφικό περιβάλλον όπου μπορούν να φανούν πιστευτά ακόμη τα πιο απίστευτα.
Το 2008 ο Βρετανός Γκάι Ρίτσι άνοιξε διάπλατα στην ψηφιακή τεχνολογία και στην αισθητική του graphic novel τα παράθυρα του παλιού διαμερίσματος στο 221Β της Μπέικερ Στριτ, δίνοντας ένα άγγιγμα ζωής στον ξεχασμένο ήρωα του Κόναν Ντόιλ.
Το νεαρό κοινό της κοινωνικής δικτύωσης και του βίντεο γκέιμ δεν δυσκολεύτηκε να επικοινωνήσει με έναν λογοτεχνικό ήρωα που υπήρξε αγαπητός σε παππούδες που ξεφύλλισαν σκληρόδετους τόμους και σε μπαμπάδες που μεγάλωσαν με κλασικά εικονογραφημένα. Στην εκπνοή του 2011 ο Ρίτσι ξανάφερε τον Χολμς στην επικαιρότητα με το σίκουελ, «Σέρλοκ Χολμς: το παιχνίδι των σκιών».

Ταξίδι του μέλιτος

Σε αυτή την ταινία δεν υπάρχει τίποτα πιο αστείο από το ύφος του Χολμς (Ρόμπερτ Ντάουνι τζούνιορ), ο οποίος πρέπει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, όταν ο καλύτερός του φίλος, ο γιατρός Γουότσον (Τζουντ Λο), του ανακοινώνει πως παντρεύεται. Πιο αστείο και από την εμφάνιση του αδελφού του Χολμς (ένας εξαιρετικός Στίβεν Φράι) που απεχθάνεται τις χειραψίες, κυκλοφορεί ολόγυμνος στο σπίτι κι αποκαλεί τον Σέρλοκ, «Σέρλι».
Στα αυτιά του Χολμς φτάνει ένας υπόκωφος θόρυβος πιο δυνατός από αυτόν που προκαλούν οι εργασίες για την κατασκευή σταθμού του μετρό στα έγκατα της Μπέικερ Στριτ. Βομβιστικές επιθέσεις από ανώνυμους αναρχικούς αναστατώνουν τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, κλιμακώνοντας επικίνδυνα την ένταση μεταξύ των χωρών. Η Γηραιά Ηπειρος βρίσκεται στα πρόθυρα ενός παγκόσμιου πολέμου, ο εκκεντρικός Χολμς όμως έχει τις δικές του σκοτούρες. Ο Γουότσον είναι έτοιμος να εγκαταλείψει την εργένικη ζωή για ν’ αποκατασταθεί στο πλευρό μιας συζύγου κι ο Χολμς βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάθλιψης – τόσο μεγάλη είναι η συναισθηματική του εξάρτηση από τον Γουότσον.
Η νύχτα του μπάτσελορ πάρτι σε μια σκοτεινή γειτονιά του Λονδίνου ξυπνάει τον Χολμς από έναν λήθαργο και τον κάνει πρωταγωνιστή σε μια περιπέτεια χορογραφημένης δράσης. Μια συνωμοσία στην οποία φαίνεται να είναι μπλεγμένοι μια τσιγγάνα, αλλά και ο Μοράιερτι που θέλει να γίνει άρχοντας του κόσμου, τον κινητοποιεί. Την επομένη του γάμου ο Χολμς μπαίνει κρυφά με εμφάνιση… παραλλαγής, ντυμένος καμαριέρα, στο τρένο που μεταφέρει του νεόνυμφους στο ταξίδι του μέλιτος στην εξοχή του Μπράιτον για να σώσει τον φίλο του, αλλά και τη νύφη απ’ τους κακούς πετώντας την απ’ το τρένο στα παγωμένα νερά ενός ποταμού.

Σέρλι… Μποντ

Η ψυχρολουσία της νύφης προθερμαίνει το αχώριστο ζεύγος για μια δράση ντελιριακή και εντελώς προσχηματική, εφάμιλλη αυτών στις ταινίες του Τζέιμς Μποντ ή του Ιντιάνα Τζόουνς. Ο Ρίτσι δεν παίρνει στα σοβαρά ούτε τον σούπερμαν ούτε τον σούπερ εγκέφαλο ενός ντετέκτιβ-λαγωνικού, όταν βάζει τον Χολμς σε ένα εύφλεκτο μείγμα καταιγιστικής δράσης και κωμωδίας με πνευματώδεις διαλόγους και ευρηματικές καταστάσεις. Πληθωρικός και μ’ εγγλέζικο φλέγμα, ρίχνει την πρώτη ύλη του Κόναν Ντόιλ στο καλούπι ενός «υπεράνθρωπου των μαζών» κατάλληλου για τις απαιτήσεις της ποπ κουλτούρας της εποχής μας. Ο «Σέρλι» μπορεί να μην ομολογεί τα πάθη του, αδιαφορεί όμως και για το χαμαλίκι του ακλόνητου άλλοθι. Είναι ένας διαχρονικός Λονδρέζος αριστοκράτης, ο οποίος, όταν δεν διασκεδάζει την πλήξη του με το όπιο ή με άλλες απολαύσεις, ξεφεύγει από τα μέτρα του Κόναν Ντόιλ, αλλά κι απ’ τη ρουτίνα σε μια ασταμάτητη τζεϊμσμποντική σύγχρονη περιπέτεια.

ΔΕΙΤΕ

Σέρλοκ Χολμς 2: το παιχνίδι των σκιών (Sherlock Holmes: A Game of Shadows, 2011)

Ο διασημότερος ήρωας στα χρονικά της αστυνομικής λογοτεχνίας σε μια ταινία με καταιγισμό δράσης και ευρηματικό χιούμορ. Το σκηνικό του Λονδίνο του 19ου αιώνα ανταποκρίνεται στο τέλος της βικτωριανής εποχής, η περιπέτεια όμως που ζουν ο Σέρλοκ Χολμς και ο Γουότσον έχει φόντο μια Ευρώπη στα πρόθυρα ενός παγκόσμιου πολέμου. Ο μισητός εχθρός του Χολμς, ο καθηγητής Μοράιερτι, υποκινεί τη σύρραξη για να κερδίσει από το εμπόριο όπλων.
Ο Βρετανός Γκάι Ρίτσι υπογράφει και το σίκουελ του «Σέρλοκ Χολμς» κόβοντας και ράβοντας ένα σενάριο βασισμένο σε ιστορίες του Κόναν Ντόιλ στα μέτρα των πρωταγωνιστών του. Ο Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ φτιάχνει μια σχέση με τον ήρωα του Αρθουρ Κόναν Ντόιλ παρόμοια με αυτή που έφτιαξε κάποτε ο Σον Κόνερι με τον Τζέιμς Μποντ του Ιαν Φλέμινγκ. Δίπλα του είναι απολαυστικοί ο Τζουντ Λο, αλλά και ο guest star Στίβεν Φράι (φωτ.), ο οποίος παίζει σαν να παρωδεί τον Οσκαρ Ουάιλντ. (Προβάλλεται στις αίθουσες)

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 7-1-2012

Το λιμάνι της Χάβρης

Στις ταινίες του Ακι Καουρισμάκι όλοι, από τους βασικούς ήρωες μέχρι τους κομπάρσους, είναι σαν ξεπεσμένοι άρχοντες στο περιθώριο της ζωής. Ξεβράσματα μιας χίμαιρας μετά τη διάψευση του ονείρου τους και ταυτοχρόνως ονειροπόλοι που πασχίζουν να ξεκινήσουν τη ζωή τους απ’ την αρχή. Στις εικόνες του ιδιόρρυθμου Φινλανδού υπάρχει μια αίσθηση φθοράς, πιο σχετική με τη φθορά που προκαλεί ο χρόνος παρά με την παρακμή που συναντούμε στις κοινωνικές δυστοπίες.
Υπάρχει και μια λεπτή αίσθηση μελαγχολίας, σαν αποτύπωμα της επιθυμίας για φυγή από τον παγωμένο ευρωπαϊκό Βορρά στον ζεστό Νότο. Οι περισσότερες ταινίες του Καουρισμάκι είναι έγχρωμες σαν ακουαρέλες με μουντά κι απαλά χρώματα από έναν ζωγράφο που ονειρεύεται το άπλετο φως του ήλιου. Το πρόσφατο «Λιμάνι της Χάβρης» είναι ο αλτρουισμός και η τρυφερότητα σε μια απέριττη μινιμαλιστική φόρμα.0

Ο ζωγράφος και ο λούστρος

Στη Χάβρη της Νορμανδίας, που έχει συνδεθεί και με τη γέννηση του ιμπρεσιονισμού (εκεί μεγάλωσε ο ζωγράφος Κλοντ Μονέ), ζει ένας πρώην συγγραφέας, για το παρελθόν του οποίου δεν μαθαίνουμε τίποτα. Ο Μαρσέλ Μαρξ, που δεν έχει ουδεμία ιδεολογική συγγένεια με τον γνωστό φιλόσοφο, ούτε σχέση με τους Μαρξ της χολιγουντιανής κωμωδίας, είναι σαν να ’χει παραλάβει τη σκυτάλη από τον Ανώνυμο, ήρωα της προηγούμενης ταινίας του Καουρισμάκι «Ανθρωπος χωρίς παρελθόν».
Ο Μαρσέλ έχει ξαναρχίσει τη ζωή του από το μηδέν στη Χάβρη, όπως οι οικονομικοί μετανάστες. Κατοικεί σε ένα φτωχόσπιτο με την Αρλετί, την αγαπημένη του γυναίκα που τον προσέχει σαν τα μάτια της, και τη Λάικα, το πιστό του σκυλί. Ζει με τις πενταροδεκάρες που βγάζει στους δρόμους της πόλης ως λούστρος μεταφέροντας ένα κασελάκι όπως οι υπαίθριοι ζωγράφοι το καβαλέτο τους. Ο πάμπτωχος Μαρσέλ Μαρξ βάφει υποδήματα, βλέπει όμως τη ζωή από την οπτική γωνία ενός αυθεντικού καλλιτέχνη. Ο αληθινός πλούτος της ζωής γι’ αυτόν είναι τα αισθήματα και οι αξίες που εξυψώνουν τον άνθρωπο από τη ζωώδη κατάστασή του.
Στους δρόμους πίσω από το λιμάνι της Χάβρης, όπου θα περίμενε κανείς να δει συσσωρευμένο τον βούρκο της κοινωνίας (όλες οι ταινίες του Καουρισμάκι φλερτάρουν με στυλ με το μελόδραμα), οι «απόβλητοι» και οι «περιττοί» συνθέτουν ένα περιθώριο που αναδύει ανθρωπιά, ζεστασιά και ευαισθησία. Η ατμόσφαιρα θυμίζει Μονμάρτρη των μποέμ και των καλλιτεχνών, ενώ η φωτογραφία αντλεί την εκφραστικότητά της από τις απαλές χρωματικές αντιθέσεις και εναλλαγές χρώματος.

Ζήτημα ηθικής

Στο επίκεντρο της απλής και λιτής αφήγησης είναι η λαθρομετανάστευση. Ενας μικρός Αφρικανός, που βρέθηκε κατά λάθος στη Χάβρη (τελικός προορισμός του είναι το Λονδίνο όπου ζει η μητέρα του) το σκάει χάρη στα στραβά μάτια που κάνει ένας επιθεωρητής της αστυνομίας και κρύβεται στις προβλήτες του λιμανιού. Εκεί τον ανακαλύπτει ο Μαρσέλ, τον κρύβει στο σπίτι του και στη συνέχεια σχεδιάζει τη φυγάδευσή του στη Βρετανία με την ενεργή υποστήριξη όλης της γειτονιάς.
Παραπλεύρως της μετανάστευσης ο Καουρισμάκι θέτει ένα ζήτημα ηθικής, αναδεικνύοντας στο έπακρο την αξία της αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων. Πίσω από το αναχρονιστικό του στυλ (τραγούδια της Εντιθ Πιαφ, αγέρωχες φιγούρες ηλικιωμένων ανθρώπων, παλιά αυτοκίνητα) υπάρχει μια αθέατη λεπτή γραμμή που τον συνδέει με την ουσία (όχι με τη φόρμα) του νεορεαλισμού του Ροσελίνι. Ο Καουρισμάκι νοιάζεται για την αλήθεια της ζωής κι όχι για την πιστή αναπαράσταση της πραγματικότητας. Ο «νεορεαλισμός» του, διαποτισμένος και από μια χριστιανική μεταφυσική, ελπίζει στη λύτρωση και περιμένει το θαύμα. Το κοινό σημείο του με τον Ροσελίνι είναι η πεποίθηση πως η αγάπη προς τον πλησίον μπορεί να σώσει τον κόσμο.
Κατά τ’ άλλα, η επιφάνεια του «Λιμανιού της Χάβρης» θυμίζει «φευγάτη» κωμωδία, σαν και την προηγούμενη γαλλική ταινία του Καουρισμάκι, την «Μποέμικη ζωή». Κάποιες στιγμές φτάνει στ’ αυτιά μας κι ένας απόηχος φιλμ νουάρ με ένα ανεπαίσθητο άγγιγμα από Μελβίλ.

Δείτε
Το λιμάνι της Χάβρης
(Le Havre, 2011)
Στην τελευταία γλυκόπικρη ταινία του, ο Ακι Καουρισμάκι μετέτρεψε το λιμάνι της Χάβρης σε σκηνικό ενός παραμυθιού, στο οποίο μπορεί να συμβούν ακόμη και θαύματα. Ενας πρώην συγγραφέας που ζει κάνοντας τον λούστρο παίρνει υπό την προστασία του ένα παιδί από την Αφρική που βρέθηκε στο λιμάνι σε ένα κοντέινερ γεμάτο λαθρομετανάστες. Ο πατέρας του παιδιού έχει πεθάνει και η μητέρα του βρίσκεται λαθραία στο Λονδίνο. Ο παππούς του, που ήταν και αυτός στο κοντέινερ, συλλαμβάνεται και οδηγείται σε ένα στρατόπεδο μεταναστών. Παράλληλα, ο λούστρος έχει να φροντίσει και τη βαριά άρρωστη γυναίκα του που βρίσκεται στο νοσοκομείο. Η ιστορία κάθε άλλο παρά καταθλιπτική είναι. Οι περιθωριακοί του Καουρισμάκι κυκλοφορούν με άνεση ευγενών κλοσάρ, υποκλίνονται στη φιλία και υμνούν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου που δεν έπαψε να ελπίζει. Παίζουν: Αντρέ Βιλμς, Κάτι Ούτινεν, Μπλοντίν Μιγκέλ, Ζαν Πιερ Νταρουσέν, Ελίνα Σάλο. Ενα μικρό πέρασμα κάνουν ο Πιερ Ετέξ και ο Ζαν Πιερ Λεό.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 31-12-2011

Απληστία

H βωβή «Απληστία» (1923) του Εριχ φον Στρόχαϊμ είναι ταινία-σταθμός στην ιστορία του κινηματογράφου, έχει θέμα της την απληστία, την αποτυχία και τον ξεπεσμό του ατόμου, και κορυφώνεται σε μια εκπληκτική για τα δεδομένα της εποχής σκηνή «γουέστερν» στην Κοιλάδα του Θανάτου στην Καλιφόρνια. Η κυνική «Απληστία» είναι σαν ρέκβιεμ στον αντίποδα του έπους, αλλά και στον αντίποδα ταινιών όπως η «Γέννηση ενός έθνους» του Γκρίφιθ – βοηθός του οποίου υπήρξε ο Στρόχαϊμ.
Αρχές του 20ού αιώνα στην Καλιφόρνια, ο Μακ Τιγκ, εργάτης σε ορυχείο χρυσού, γίνεται βοηθός οδοντίατρου και στη συνέχεια καταφέρνει να ασκήσει το επάγγελμα. Ο γάμος του με μια φιλάργυρη γυναίκα, την Τρίνα, η οποία κερδίζει ένα σεβαστό ποσό στο λαχείο, του αλλάζει τη ζωή. Γίνεται αλκοολικός, σκοτώνει τη γυναίκα του και εξαφανίζεται με τα λεφτά στην Κοιλάδα του Θανάτου. Τον ακολουθεί ο ζηλόφθονος εξάδελφος της Τρίνα… Το σενάριο βασίζεται στο μυθιστόρημα «Μακ Τιγκ» του Φρανκ Νόρις, ενός συγγραφέα επηρεασμένου από τον Ζολά και τον Ντίκενς.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 5-1-2012

Ανεμοδαρμένα ύψη

Το 1847 η Εμιλι Μπροντέ δημιούργησε θόρυβο με το τολμηρό μυθιστόρημά της, που κανείς δεν ήθελε να πιστέψει ότι είχε γραφτεί από γυναίκα. Οι ενστικτώδεις, ζωώδεις δυνάμεις που καθορίζουν τους χαρακτήρες παραμέρισαν τη γυναικεία ευαισθησία κι έριξαν μια σκιά σκοτεινού ρομαντισμού στην κοινότοπη ιστορία ενός έρωτα που είναι καταδικασμένος λόγω κοινωνικών διαφορών. Η Αντρέα Αρνολντ («Fish tank») φέρνει φρέσκο αέρα στα «Ανεμοδαρμένα ύψη», που έχουν μεταφερθεί με αξιώσεις στην οθόνη και στο παρελθόν. Αλλάζει το χρώμα του Χίθκλιφ (είναι μαύρος) ενώ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο του φυσικού ντεκόρ. Η φύση, όπως και στο βιβλίο, είναι ο καταλύτης του δράματος. Μια σύγχρονη οπτική στην ταινία εποχής… Στους βασικούς ρόλους η Κάγια Σκοντελάριο και ο Τζέιμς Χόουσον.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 29-12-2011

Κοτόπουλο με δαμάσκηνα

Η φαντασία και η ποιητική διάθεση της Μαρζάν Σατραπί («Persepolis») και του Βινσέν Παρονό προσέδωσαν γλυκόπικρη γεύση στο «Κοτόπουλο με δαμάσκηνα». Το σενάριο βασίζεται στο ομότιτλο grafic novel της Ιρανής Σατραπί (ζει στο Παρίσι) και αναφέρεται στην ιστορία ενός βιολιστή που αποφάσισε να πεθάνει όταν καταστράφηκε το βιολί του. Κανένα όργανο, ούτε ένα φημισμένο Στραντιβάριους, δεν μπόρεσε να αντικαταστήσει το σπασμένο βιολί του Νασέρ Αλί Καν, του διασημότερου βιολιστή της Τεχεράνης το 1958. Η Σατραπί και ο Παρονό αφηγούνται αποσπασματικά και σε φλας μπακ την ιστορία ενός άνδρα με ραγισμένη καρδιά λόγω ενός μεγάλου έρωτα, που είχε άδοξο τέλος. Ευαισθησία, χιούμορ και ολίγη φλυαρία.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 29-12-2011

The Artist

Η υπόθεση του βωβού και ασπρόμαυρου γαλλικού «The Artist» είναι στοιχειώδης, όπως και στις ταινίες της βωβής περιόδου του Χόλιγουντ. Την εποχή του οικονομικού κραχ, που συνέπεσε με τον ερχομό του ομιλούντος κινηματογράφου, ένας σταρ με λάμψη σαν του Ροδόλφο Βαλεντίνο, ο Τζορτζ Βάλεντιν, αποστρέφεται υπεροπτικά τις κοσμογονικές αλλαγές που φέρνει η τεχνολογία και κλείνεται στον πύργο του σαν ξεπεσμένος αριστοκράτης. Παράλληλα, ένα λαϊκό κορίτσι, η Πέπι Μίλερ, που οφείλει την είσοδό της στο Χόλιγουντ σε ένα αθώο φιλί της στο μάγουλο του Βάλεντιν, εξελίσσεται από κομπάρσος σε σταρ του ομιλούντος. Η καλόκαρδη Πέπι θα δώσει ένα δεύτερο φιλί, της ζωής τούτη τη φορά, στον Βάλεντιν που έχει καταστραφεί και οικονομικά από το κραχ… Το «Τhe Artist» μοιάζει με ρέπλικα εμποτισμένη στη νοσταλγία που εξιδανικεύει το παρελθόν. Δεν έχει όμως ίχνος επιτήδευσης ούτε αντιμετωπίζει μουσειακά το σινεμά. Είναι ένα κομψοτέχνημα που θα λατρέψουν όλοι όσοι αντιλαμβάνονται τον κινηματογράφο ως τέχνη της σκηνοθεσίας, ως παιχνίδι αρμονίας με το φως, τους ήχους και την ακρίβεια της κίνησης του ηθοποιού. Δεν είναι απλώς μια φόρμα (εξαιρετική στην περίπτωσή μας λόγω στυλιζαρίσματος), αλλά μια φόρμα παλλόμενη από συναισθήματα και συγκινήσεις.
Το απρόβλεπτο «The Artist» (το οποίο γυρίστηκε από τον Μισέλ Χαζαναβίσιους που έγινε γνωστός χάρη σε δύο εμπορικά φιλμ – παρωδίες τζεϊμσμποντικών περιπετειών) θα μπορούσε να εκληφθεί και ως ένα ορθάνοιχτο παράθυρο του γαλλικού κινηματογράφου στη χολιγουντιανή βιομηχανία των ονείρων. Μια μονόχορδη, σιωπηρή, γλυκόπικρη, αέρινη και φινετσάτη ευρωπαϊκή απάντηση στο καρτουνίστικο Χόλιγουντ της φλύαρης εφετζίδικης δράσης και της τεχνητής μεγέθυνσης ελέω 3D. Μια πρωτότυπη φορμαλιστική ταινία που υποκλίνεται θερμά στον ηθοποιό, ο οποίος βυθίζεται στο άγχος καθώς πρέπει να αλλάξει το εκφραστικό του μέσο. Ο αρτίστας πρωταγωνιστής του Χαζαναβίσιους, ο Ζαν Ντιζαρντέν, κλείνει το μάτι στους σινεφίλ και ανοίγει την καρδιά του στο ευρύ κοινό που επιζητεί μια νότα αισιοδοξίας και όχι μια έξοδο κινδύνου στο ποπ κορν θέαμα.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 22-12-2011

Το καταφύγιο

Η «αποκαλυπτική» σκέψη δίνει και παίρνει στο Χόλιγουντ, βοηθούσης και της ψηφιακής τεχνολογίας, τα τελευταία χρόνια. Η ιδέα της συντέλειας του κόσμου τείνει να γίνει μια εμμονή.
Στο πρόσφατο «Καταφύγιο» («Βρες καταφύγιο» κατά τον προστακτικό πρωτότυπο τίτλο «Take Shelter») ο Τζεφ Νίκολς διαχειρίζεται ένα ψυχολογικό δράμα για τη σχιζοφρένεια, με τους αισθητικούς όρους ενός καταστροφολογικού μεταφυσικού θρίλερ. Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας του.
Ενας νεαρός άντρας, ο Κέρτις, και η γυναίκα του, η Σαμάνθα, προσπαθούν να μάθουν τη νοηματική γλώσσα για να επικοινωνούν με τη μικρή κωφάλαλη κόρη τους. Παράλληλα, η Φύση (ή ο Θεός) προσπαθεί να επικοινωνήσει μέσω οιωνών με τους ανθρώπους, προειδοποιώντας τους για την συντέλεια του κόσμου. Ο Κέρτις είναι ο εκλεκτός, ο υπερευαίσθητος δέκτης που λαμβάνει τα μηνύματά τους. Στον ύπνο του βλέπει εφιάλτες, ενώ ξύπνιος βασανίζεται από ζοφερά οράματα. Ο ουρανός γκριζάρει αποκτώντας το βάρος μιας αναπόδραστης απειλής, ο πιστός σκύλος δείχνει τα δόντια του… Ο Κέρτις αποφασίζει να ανακαινίσει ένα παλιό πρόχειρο καταφύγιο στην αυλή του για να σώσει την οικογένειά του.
Τα φαινόμενα όμως απατούν. Ο Νίκολς επιχειρεί ανεπιτυχώς να μετατοπίσει το βάρος της ταινίας στο βάθος των εικόνων της, στον διαταραγμένο ψυχισμό του ήρωά του. Η αίσθηση της απειλής, που εκδηλώνεται μεταφυσικά, δεν είναι παρά ο φόβος του Κέρτις ότι θα εκδηλώσει σχιζοφρένεια όπως και η μητέρα του, η οποία νοσηλεύεται σε ίδρυμα. Ο Νίκολς χάνει τον έλεγχο γιατί αδυνατεί να δημιουργήσει εσωτερική δράση. Χάνει και την ατμόσφαιρα του θρίλερ καθώς ο πρωταγωνιστής του, ο Μάικλ Σάνον, περιφέρεται σαν ένας εν δυνάμει σίριαλ κίλερ. Το «Καταφύγιο» θρυμματίζεται και γίνεται κλισέ. Στο επιμύθιο, η αγάπη λειτουργεί σαν σωσίβιο.

Δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 15-12-2011