Πρόσωπα και ιστορίες (Η Ανιές και ο JR στις πόλεις)

Visages-villages---Usine-Arkéma---AVJR-devant-collage-groupe-Visages-villages©Agnès-Varda-JR-Ciné-Tamaris,-Social-Animals-2016

Αν σκοπός της τέχνης του κινηματογράφου είναι να εκπλήξει με το απρόβλεπτο και τη διαύγεια του βλέμματος των δημιουργών της, τότε, ας υποκλιθούμε στη ζωντάνια και την ορμητικότητα, αλλά και στη σοφία της 89χρονης Ανιές Βαρντά. Το βάρος του χρόνου στους ώμους της δεν έγινε βαρίδι της τέχνης.

Η πρόσφατη ταινία της, με τίτλο  «Πρόσωπα και ιστορίες», που είναι συν-σκηνοθετημένη από τον φωτογράφο και εικαστικό καλλιτέχνη JR, είναι μια συναρπαστική περιπλάνηση στη σημερινή γαλλική επαρχία. Η ηλικιωμένη σκηνοθέτις και ο νεαρός φωτογράφος φίλος της «φλουτάρουν» μεθοδικά το σύνορο που κάνει διακριτή τη διαφορά ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και τη μυθοπλασία, επαναδιατυπώνοντας υπαινικτικά την άποψη πως το σινεμά είναι ένα ανοιχτό παράθυρο με θέα την πραγματική ζωή.

Εξι δεκαετίες από την έκρηξη της γαλλικής νουβέλ βαγκ, από το μεγαλύτερο νεωτεριστικό κύμα που ταρακούνησε το σινεμά της Ευρώπης, η Βαρντά ξανακάνει επίκαιρο ένα ερώτημα που την απασχόλησε τότε, όπως απασχόλησε κι άλλους δημιουργούς εκείνης της εποχής: πώς προκύπτει μια ιστορία, χωρίς σενάριο από τα πριν, την ώρα που ο σκηνοθέτης-δημιουργός πλησιάζει διακριτικά τις ζωές των ανθρώπων;

Η ζωή σαν μια ρόδα που κυλάει…

Ο κινηματογράφος, αυτός που έλκει σαν μαγνήτης εικόνες της πραγματικότητας, φαντάζει σαν μια ρόδα που κυλάει μέχρι εκεί που φτάνει το βλέμμα του σκηνοθέτη, αφήνοντας πίσω της το ίχνος της περιπλάνησής του. Η Βαρντά, παρά τα χρόνια της, διατηρεί την ξεγνοιασιά και την ανάλαφρη διάθεση που ’χαν οι σκηνοθέτες της γαλλικής νουβέλ βαγκ. Η ίδια είναι εμβληματική φυσιογνωμία εκείνης της εποχής, η μοναδική γυναίκα σκηνοθέτης του γαλλικού νέου κύματος με τόσο αξιόλογο έργο.

Το «Πρόσωπα και ιστορίες» είναι μια ταινία δρόμου με όχημα έναν αυτοκινούμενο φωτογραφικό θάλαμο. Ενα καμιόνι, σαν τεράστια Polaroid. Μπορείς να ανέβεις πάνω, σε ένα μικρό στούντιο, και να φωτογραφηθείς πορτρέτο. Μπορείς επίσης να εκτυπώσεις σε μεγέθυνση, σε χρόνο ρεκόρ, τα πορτρέτα που μόλις τράβηξες με την μηχανή σου μιλώντας με περαστικούς στους δρόμους. Στη μία από τις πλαϊνές πλευρές του καμιονιού υπάρχει η σκάλα για το στούντιο, στην άλλη εκτείνεται μια μεγάλη παράλληλη σχισμή από την οποία βγαίνουν οι φωτογραφίες.

Το αταίριαστο ηλικιακά ζευγάρι, η βετεράνος Βαρντά -που τώρα πια έχει προβλήματα με την όρασή της- και ο 33χρονος JR -που φοράει πάντα γυαλιά ηλίου θυμίζοντάς της τον Γκοντάρ των νεανικών της χρόνων- τριγυρίζουν ανέμελοι στη Γαλλία σε χώρους οικείους και στους δυο. Φωτογραφίζουν πρόσωπα και κατόπιν κολλούν γιγάντιες εικόνες τους σε τοίχους. Στο σινεμά άρεσε πάντα η μεγάλη οθόνη.

Ο αδιάφορος ανοικτός χώρος οσονούπω γίνεται «γκαλερί» ενώ η «ταπετσαρία» φλερτάρει με την τέχνη. Τεράστια πορτρέτα καθημερινών ανθρώπων, που αποτυπώνουν άλλοτε την ένταση της μνήμης κι άλλοτε τη φαινομενική αδιαφορία της καθημερινότητας, κολλημένα στους τοίχους αποκτούν μαγική υφή. Αυτή η «μαγεία» είναι η μυθοπλασία στο «Πρόσωπα και ιστορίες».

Το εικαστικό δρώμενο, που άλλοτε σχολιάζει τη σημερινή πραγματικότητα κι άλλοτε ανασύρει θραύσματα από τη συλλογική μνήμη, μετατρέπεται σιγά-σιγά σε «μυθοπλασία». Με άλλα λόγια, το  «Πρόσωπα και εικόνες» δεν είναι παρά μια ντοκιμαντερίστικη αποτύπωση του «δράματος» που ζει εσωτερικά ο σκηνοθέτης-δημιουργός. «Θέλω να γνωρίσω νέα πρόσωπα και να τα φωτογραφίσω για να μην χαθούν από τη μνήμη μου», λέει κάποια στιγμή η Βαρντά.

 

Στο πέρασμα του χρόνου

Οι σινεφίλ ίσως διακρίνουν και μια μακρινή σχέση αυτής της ταινίας με το «Στο πέρασμα του χρόνου» του Βιμ Βέντερς. Εκεί, δύο άνδρες, που συναντήθηκαν τυχαία, θα συνυπάρξουν για λίγο ταξιδεύοντας κατά μήκος του μεταπολεμικού γερμανικού τραύματος, του συνόρου που χωρίζει τις δύο Γερμανίες, μ’ ένα αυτοκινούμενο συνεργείο κινηματογραφικών μηχανών προβολής. Ο Βέντερς, ξεκινώντας από τη μοναχικότητά τους και αδυναμία τους να αφηγηθούν την ιστορία τους, επιδιώκει μια αποσπασματική μυθοπλασία, για την αθωότητα του βλέμματος και τη χαμένη παιδική ηλικία, διερωτώμενος εάν το σινεμά μπορεί να λέει ιστορίες όπως παλιά. Εδώ, η Βαρντά «βλέπει» στο πρόσωπο και στη φιγούρα του JR μια θολή εικόνα του Ζαν Λυκ Γκοντάρ, του διασημότερου πατριάρχη της νουβέλ βαγκ. Η Βαρντά και ο σύζυγός της, ο σκηνοθέτης Ζακ Ντεμί, υπήρξαν κάποτε αχώριστοι μαζί του.

Αυτόν αναζητούν τα μάτια της, σ’ αυτόν την οδηγούν τα πόδια της. Η συνάντησή τους θα ’ταν το χάπι εντ του σημερινού «δράματός» της. Παράλληλα, η Βαρντά αναρωτιέται αν η αναπαραστατική τέχνη -ο κινηματογράφος ή η φωτογραφία- μπορούν να δημιουργήσουν ένα συνεχές στη μνήμη του ανθρώπου.

Το «Πρόσωπα και ιστορίες» απέσπασε το βραβείο καλύτερου ντοκιμαντέρ στις Κάννες ενώ έχει σημειώσει εισπρακτική επιτυχία στη Γαλλία.

Υ.Γ Το φωτογραφικό στιγμιότυπο από τα «Πρόσωπα και Ιστορίες» φαντάζει σαν φόρος τιμής στα μιούζικαλ του Ζακ Ντεμί

Δημοσιεύτηκε στη ΝΕΑ ΣΕΛΙΔΑ 18-3-2018

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s